Η υπόθεση των διασωστών της οργάνωσης Emergency Response Centre International (ERCI), με πιο γνωστή κατηγορούμενη τη Σάρα Μαρντίνι, εξελίχθηκε σε μία από τις πιο εμβληματικές δικαστικές υποθέσεις που αφορούν την ποινικοποίηση της ανθρωπιστικής δράσης στην Ευρώπη.
Για σχεδόν μία δεκαετία, η υπόθεση απασχόλησε ελληνικά και διεθνή δικαστήρια, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, θεσμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης και μεγάλα διεθνή μέσα ενημέρωσης, καθώς έθεσε στο επίκεντρο το ερώτημα: πού τελειώνει η διάσωση και πού αρχίζει το έγκλημα;
Το ιστορικό: Λέσβος 2015–2018
Κατά την κορύφωση της προσφυγικής κρίσης το 2015–2016, η Λέσβος αποτέλεσε ένα από τα βασικά σημεία εισόδου προσφύγων από τα τουρκικά παράλια. Δεκάδες διεθνείς και ελληνικές οργανώσεις, καθώς και μεμονωμένοι εθελοντές, δραστηριοποιήθηκαν στο νησί παρέχοντας βοήθεια σε ανθρώπους που έφταναν δια θαλάσσης.
Η Σάρα Μαρντίνι, πρόσφυγας η ίδια από τη Συρία, επέστρεψε στο νησί το 2016 και εντάχθηκε στη δράση της ERCI. Μαζί με άλλους εθελοντές, συμμετείχε σε επιχειρήσεις υποστήριξης αφίξεων, πρώτων βοηθειών και ενημέρωσης των αρχών.
Οι κατηγορίες και η ποινική δίωξη
Το 2018, οι ελληνικές αρχές προχώρησαν στη σύλληψη μελών της ERCI, σχηματίζοντας δικογραφία που περιλάμβανε βαριές κατηγορίες, μεταξύ των οποίων:
- συγκρότηση και ένταξη σε εγκληματική οργάνωση
- διευκόλυνση παράνομης εισόδου υπηκόων τρίτων χωρών
- κατασκοπεία και παράνομη χρήση ραδιοσυχνοτήτων
- νομιμοποίηση εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες
Οι κατηγορούμενοι αντιμετώπιζαν ποινές πολυετούς κάθειρξης, ενώ μέρος τους είχε προφυλακιστεί.
Οι πρώτες δικαστικές εξελίξεις
Το 2023, σε ξεχωριστή δίκη για πλημμεληματικές κατηγορίες, οι κατηγορούμενοι απαλλάχθηκαν λόγω δικονομικών ελλείψεων και έλλειψης αποδεικτικών στοιχείων. Ωστόσο, το κακουργηματικό σκέλος της υπόθεσης παρέμεινε ανοιχτό, οδηγώντας σε νέα ακροαματική διαδικασία στο Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων Βορείου Αιγαίου.
Το ευρύτερο διακύβευμα
Η υπόθεση ξεπέρασε γρήγορα τα όρια μιας απλής ποινικής δίκης. Διεθνείς οργανισμοί, όπως η Διεθνής Αμνηστία, η Human Rights Watch και ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, προειδοποίησαν ότι η ποινική αντιμετώπιση εθελοντών διάσωσης ενδέχεται να δημιουργήσει επικίνδυνο νομικό προηγούμενο.
Το βασικό νομικό ερώτημα που τέθηκε ήταν αν η παροχή βοήθειας σε ανθρώπους σε κίνδυνο μπορεί να ταυτιστεί με τη διευκόλυνση παράνομης μετανάστευσης, ιδίως όταν αυτή πραγματοποιείται σε περιβάλλοντα μαζικών αφίξεων και περιορισμένων κρατικών δυνατοτήτων.
Γιατί η υπόθεση θεωρείται κομβική
Η «υπόθεση Μαρντίνι» χαρακτηρίστηκε από διεθνή μέσα ως η μεγαλύτερη δίκη ποινικοποίησης της αλληλεγγύης στην Ευρώπη. Το αποτέλεσμά της αναμενόταν να επηρεάσει:
- τη δράση ΜΚΟ στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ
- την ερμηνεία της ευρωπαϊκής και εθνικής νομοθεσίας περί διακίνησης
- τα όρια μεταξύ ανθρωπιστικής παρέμβασης και ποινικής ευθύνης
Το άρθρο αυτό αποτελεί αναλυτικό πλαίσιο της υπόθεσης ERCI. Οι νεότερες δικαστικές εξελίξεις και η τελική απόφαση της Δικαιοσύνης παρουσιάζονται σε ξεχωριστό ρεπορτάζ.
Σύνταξη: offnetwork.gr — Διασταύρωση πηγών από DW, Reuters, Καθημερινή, Rosa.gr, Stonisi.gr
