Η ομόφωνη αθώωση όλων των κατηγορουμένων στην υπόθεση της Emergency Response Centre International (ERCI) δεν αποτελεί απλώς το τέλος μιας πολύχρονης δικαστικής περιπέτειας. Αποτελεί σημείο καμπής για τον τρόπο με τον οποίο η ελληνική Δικαιοσύνη, αλλά και η Ευρώπη συνολικά, προσεγγίζουν τη σχέση ανάμεσα στην ανθρωπιστική δράση και την ποινική ευθύνη.
1\. Το νομικό μήνυμα: πού μπαίνει το όριο
Η απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων Βορείου Αιγαίου αποσαφηνίζει ότι:
- η παροχή βοήθειας μετά την άφιξη προσφύγων δεν ταυτίζεται αυτομάτως με διακίνηση,
- η ύπαρξη ΜΚΟ ή εθελοντικής ομάδας δεν συνιστά από μόνη της εγκληματική οργάνωση,
- απαιτούνται συγκεκριμένα και απτά αποδεικτικά στοιχεία (δομή, ρόλοι, πρόθεση, όφελος) για την ποινική θεμελίωση βαριών κακουργημάτων.
Σε πρακτικό επίπεδο, η απόφαση λειτουργεί ως φραγμός στην ευρεία και αόριστη ποινικοποίηση της ανθρωπιστικής δράσης, ιδίως σε συνθήκες κρίσης.
2\. Τι αλλάζει για εθελοντές και ΜΚΟ
Για οργανώσεις και εθελοντές που δραστηριοποιούνται στα σύνορα:
- μειώνεται ο κίνδυνος να βρεθούν αντιμέτωποι με κακουργηματικές διώξεις χωρίς σαφή τεκμηρίωση,
- ενισχύεται η ανάγκη για διαφάνεια, καταγραφή ενεργειών και σαφή διαχωρισμό ρόλων,
- αποσαφηνίζεται ότι η συνεργασία ή η ενημέρωση των αρχών δεν συνιστά επιβαρυντικό στοιχείο.
Παράλληλα, η υπόθεση υπενθυμίζει ότι η μακρά διάρκεια των διαδικασιών μπορεί να λειτουργήσει ως ποινή από μόνη της, ακόμη και όταν τελικά δεν προκύπτει ενοχή.
3\. Η ευρωπαϊκή διάσταση
Η υπόθεση της ERCI είχε παρακολουθηθεί στενά από:
- θεσμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
- οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων,
- διεθνή μέσα ενημέρωσης.
Η αθώωση έρχεται σε μια περίοδο όπου η ΕΕ προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα:
- στην αυστηροποίηση της μεταναστευτικής πολιτικής,
- και στην προστασία θεμελιωδών δικαιωμάτων, όπως η διάσωση ανθρώπινης ζωής.
Το αποτέλεσμα ενισχύει την άποψη ότι η ποινικοποίηση της αλληλεγγύης δεν μπορεί να σταθεί χωρίς στέρεη νομική βάση και ενδέχεται να επηρεάσει μελλοντικές υποθέσεις σε άλλα κράτη-μέλη.
4\. Πολιτικές και θεσμικές συνέπειες
Σε εθνικό επίπεδο, η απόφαση:
- αναδεικνύει τα όρια της διοικητικής και ποινικής διαχείρισης της προσφυγικής κρίσης,
- επαναφέρει τη συζήτηση για την εκπαίδευση και τον συντονισμό μεταξύ αρχών και εθελοντικών δομών,
- θέτει ερωτήματα για το κατά πόσο παρόμοιες διώξεις μπορούν να αποτρέψουν την κοινωνική συμμετοχή σε περιόδους έκτακτης ανάγκης.
5\. Ένα κλείσιμο με σημασία
Η αθώωση των διασωστών της ERCI δεν συνιστά «λευκή επιταγή» για ανεξέλεγκτη δράση, ούτε όμως και επιβεβαίωση των αρχικών κατηγοριών. Συνιστά μια σαφή υπενθύμιση ότι το κράτος δικαίου οφείλει να διακρίνει ανάμεσα στην εγκληματική εκμετάλλευση και την ανθρωπιστική παρέμβαση σε συνθήκες ανάγκης.
Η υπόθεση κλείνει δικαστικά, αλλά η συζήτηση για τα όρια, τις ευθύνες και τις εγγυήσεις της ανθρωπιστικής δράσης στην Ευρώπη παραμένει ανοιχτή.
Σύνταξη: offnetwork.gr — Διασταύρωση πηγών από DW, Rosa.gr, διεθνή μέσα
