Κόσμος |

20.08.25 16:33

Η επιστροφή του κρατισμού: Το τέλος της αδιαμφισβήτητης κυριαρχίας της ελεύθερης αγοράς

Η ελεύθερη αγορά αμφισβητείται, με τον κρατισμό να επιστρέφει δυναμικά ως εργαλείο ηγετών σε ΗΠΑ και Ευρώπη.

An alt text
Newsroom

Για δεκαετίες, το κυρίαρχο δόγμα της αμερικανικής Δεξιάς ήταν πως «η καλύτερη κυβέρνηση είναι αυτή που κυβερνά λιγότερο», με την ελεύθερη αγορά να παρουσιάζεται ως αυτονόητα ανώτερο οικονομικό μοντέλο. Από την εποχή Ρέιγκαν και Θάτσερ, το αφήγημα αυτό κυριάρχησε διεθνώς. Σήμερα όμως, ακόμη και οι ίδιοι οι εκφραστές του στρέφονται σε διαφορετικές πρακτικές, με πρώτο τον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος επανεισάγει τον κρατισμό στο προσκήνιο.

Η επιβολή δασμών, το «χαράτσι» 15% σε πωλήσεις αμερικανικών τσιπ προς την Κίνα και η πρόθεση του Λευκού Οίκου να αποκτήσει μερίδιο στην Intel αποτελούν παραδείγματα της επιστροφής του κράτους όχι μόνο ως ρυθμιστή, αλλά και ως ενεργού μετόχου. Παράλληλα, η αμερικανική κυβέρνηση επιχειρεί να επηρεάσει τη νομισματική πολιτική πιέζοντας για μειώσεις επιτοκίων, με στόχο την ενίσχυση της ανάπτυξης.

Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο είναι η σιωπή της επιχειρηματικής ελίτ. Οργανισμοί όπως το Chamber of Commerce και η Business Roundtable, που στο παρελθόν αντιδρούσαν σθεναρά σε κάθε κρατική παρέμβαση, αυτή τη φορά δεν αντιμιλούν, φοβούμενοι όπως αναφέρεται το «μάτι του Σάουρον» του Λευκού Οίκου.

Η στροφή δεν περιορίζεται στις ΗΠΑ. Στην Ευρώπη, η ανάγκη στήριξης στρατηγικών κλάδων απέναντι στον ανταγωνισμό Κίνας και Αμερικής οδηγεί σε μεγαλύτερη κρατική εμπλοκή, ενώ ταυτόχρονα τα υψηλά χρέη και οι αμυντικές δαπάνες πιέζουν τις κεντρικές τράπεζες σε χαμηλά επιτόκια. Ο πρώην επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ, Κένεθ Ρόγκοφ, μιλά για μια «νέα εποχή δημοσιονομικής κυριαρχίας», καθώς το χρέος, οι επενδύσεις και η ασφάλεια επιστρέφουν στο επίκεντρο της πολιτικής.

Από τη Βρετανία, όπου καταρρέει το «φρένο χρέους», μέχρι τη Γερμανία και την Ιαπωνία, όπου οι κυβερνήσεις επηρεάζουν άμεσα τις νομισματικές ισορροπίες, το εκκρεμές φαίνεται να κινείται ξανά προς τον κρατισμό. Αν αυτό είναι προσωρινή αναδίπλωση ή μόνιμη κατεύθυνση, παραμένει ερώτημα. Όμως είναι σαφές ότι η εποχή της απόλυτης κυριαρχίας της ελεύθερης αγοράς τελειώνει, καθώς οι ηγέτες ανακαλύπτουν την ισχύ της πολιτικής βούλησης πάνω από τους κανόνες της αγοράς.