Σε έντονο ύφος απαντά το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών στην Άγκυρα, μετά την τουρκική αντίδραση στην ανακοίνωση περί θεσμοθέτησης δύο νέων Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων στο Αιγαίο και το Ιόνιο. Η Ελλάδα υπενθυμίζει ότι δεν διαπραγματεύεται τα κυριαρχικά δικαιώματά της και ότι το καθεστώς του Αιγαίου καθορίζεται σαφώς από διεθνείς συνθήκες. «Αναφορές σε κλειστές ή ημίκλειστες θάλασσες είναι εντελώς ανεδαφικές. Το νομικό πλαίσιο στο Αιγαίο είναι ξεκάθαρο. Η ελληνική κυριαρχία στην περιοχή αυτή ορίζεται ξεκάθαρα και οριστικά από διεθνή συμβατικά κείμενα», αναφέρει το ΥΠΕΞ.
Προηγουμένως, το τουρκικό ΥΠΕΞ είχε κάνει λόγο για «μονομερείς ενέργειες» που, όπως τόνισε, θα πρέπει να αποφεύγονται σε κλειστές ή ημίκλειστες θάλασσες, όπως το Αιγαίο και η Μεσόγειος. Η Άγκυρα υποστήριξε ακόμη ότι «τα Θαλάσσια Πάρκα που θα κηρυχθούν στο Αιγαίο δεν θα έχουν κανένα νομικό αποτέλεσμα στο πλαίσιο των διασυνδεόμενων ζητημάτων του Αιγαίου μεταξύ των δύο χωρών, συμπεριλαμβανομένων γεωγραφικών σχηματισμών των οποίων η κυριότητα δεν έχει μεταβιβαστεί στην Ελλάδα με διεθνείς συμφωνίες», επιμένοντας στην αφήγηση περί «γκρίζων ζωνών». Πρόσθεσε δε ότι «η Τουρκία θα παρουσιάσει τις επερχόμενες ημέρες τα δικά της σχέδια για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος».
Η ανακοίνωση του ΥΠΕΞ της Ελλάδας
Η ίδρυση των Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων στο Ιόνιο και το Αιγαίο γίνεται αποκλειστικά με περιβαλλοντικά κριτήρια σε περιοχές υπό ελληνική κυριαρχία.
- Αναφορές σε «κλειστές ή ημίκλειστες θάλασσες» δεν έχουν καμία βάση.
- Το νομικό καθεστώς στο Αιγαίο είναι ξεκάθαρο και ορίζεται οριστικά από διεθνείς συνθήκες.
- Η Ελλάδα επιδιώκει διαρκώς διάλογο με την Τουρκία για τη διευθέτηση της μοναδικής διμερούς διαφοράς – την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ – σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.
- Τα δικαιώματα που απορρέουν από την ελληνική κυριαρχία δεν τίθενται σε διαπραγμάτευση.
Η ανακοίνωση του ΥΠΕΞ της Τουρκίας
Στις 21 Ιουλίου 2025 η Ελλάδα ανακοίνωσε δύο θαλάσσια πάρκα, στο Αιγαίο και το Ιόνιο. Η Τουρκία υπενθυμίζει την ανακοίνωση που είχε εκδώσει στις 9 Απριλίου 2024, όπου τονιζόταν ότι αυτά τα πάρκα «δεν θα έχουν κανένα νομικό αποτέλεσμα» στα εκκρεμή ζητήματα του Αιγαίου, περιλαμβανομένων νησιών, νησίδων και βραχονησίδων που δεν έχουν μεταβιβαστεί στην Ελλάδα μέσω διεθνών συνθηκών. Τόνισε ότι «μονομερείς ενέργειες σε κλειστές ή ημίκλειστες θάλασσες πρέπει να αποφεύγονται» και ότι το διεθνές ναυτικό δίκαιο ενθαρρύνει την περιβαλλοντική συνεργασία των παρακτίων κρατών. Η Τουρκία διαβεβαιώνει ότι είναι έτοιμη για διάλογο με την Ελλάδα και επαναλαμβάνει πως η προστασία του περιβάλλοντος και το καθεστώς των αμφισβητούμενων γεωγραφικών σχηματισμών πρέπει να αντιμετωπιστούν συνολικά, με βάση τις αρχές της Διακήρυξης των Αθηνών για τις Φιλικές Σχέσεις και την Καλή Γειτονία (7 Δεκεμβρίου 2023).
Η δήλωση του Κυριάκου Μητσοτάκη
Ο πρωθυπουργός, μέσω βίντεο, ανακοίνωσε τη σύσταση δύο μεγάλων θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών – ενός στο Ιόνιο και ενός στις Νότιες Κυκλάδες (Αιγαίο). Τόνισε ότι:
«Τα πάρκα αυτά θα είναι από τις μεγαλύτερες θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές στη Μεσόγειο. Θα μας βοηθήσουν να πετύχουμε την προστασία του 30% των χωρικών υδάτων μας έως το 2030, πολύ νωρίτερα από τον στόχο. Θα αποτελέσουν απέραντα καταφύγια ζωής κάτω από τα κύματα, θα συμβάλουν στη διατήρηση και αποκατάσταση των οικοσυστημάτων και θα θέσουν ένα νέο, τολμηρό πρότυπο θαλάσσιας προστασίας. Μέσα σε αυτές τις ζώνες θα απαγορευτεί η καταστροφική πρακτική της μηχανότρατας.»
1\. Τι είναι τα Εθνικά Θαλάσσια Πάρκα;
Πρόκειται για ένα δίκτυο διασυνδεδεμένων προστατευόμενων περιοχών, που σε σχέση με τις μεμονωμένες περιοχές προσφέρουν ολιστική διαχείριση οικολογική, διοικητική και κοινωνικοοικονομική. Στόχοι τους:
- Διατήρηση της μοναδικής βιοποικιλότητας
- Προστασία και αποκατάσταση οικοτόπων
- Προώθηση εκπαίδευσης και ευαισθητοποίησης για τη θαλάσσια φύση
Η ιδέα για τα Εθνικά Θαλάσσια Πάρκα αναφέρθηκε πρώτη φορά από τον πρωθυπουργό τον Απρίλιο 2024 στην 9η Διάσκεψη για τους Ωκεανούς στην Αθήνα. Στις 9 Ιουνίου 2025, στη Νίκαια, εξήγγειλε την ίδρυση του Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου και του Πάρκου Νοτίου Αιγαίου 1 – Νότιες Κυκλάδες.
2\. Πρακτικές αλλαγές από τη θεσμοθέτηση
- Θεσπίζονται αυστηρά περιβαλλοντικά κριτήρια και χωρική ενότητα για ολοκληρωμένη διαχείριση.
- Απαγορεύεται η μηχανότρατα.
- Επιβάλλονται επιπλέον μέτρα για την προστασία των πλέον ευάλωτων ειδών και οικοτόπων.
- Η εποπτεία θα γίνεται από τον ΟΦΥΠΕΚΑ, με drones, ραντάρ και δορυφορικές εικόνες, σε συνεργασία με τις λιμενικές αρχές.
3\. Στόχοι της θεσμοθέτησης
α) Ανάδειξη και τεκμηρίωση της παγκόσμιας οικολογικής αξίας των περιοχών του Ιονίου και των Νοτίων Κυκλάδων
β) Προστασία και διαχείριση χερσαίων και θαλάσσιων οικοσυστημάτων και ειδών
γ) Προώθηση βιώσιμων ανθρώπινων δραστηριοτήτων, ώστε η περιοχή να αναγνωρίζεται ως κομμάτι της παγκόσμιας φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς
4\. Διαδικασία προσδιορισμού ορίων
Μετά από Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες (ΕΠΜ), οι οποίες τίθενται τώρα σε δημόσια διαβούλευση. Λαμβάνονται υπόψη οι περιοχές Natura 2000:
- Νότιες Κυκλάδες: 18 περιοχές Natura 2000
- Ιόνιο: 24 περιοχές Natura 2000
Η συνολική έκταση ξεπερνά τις αρχικές εξαγγελίες των 22.000 km² (14.000 στο Ιόνιο, 8.000 στο Νότιο Αιγαίο), φτάνοντας πλέον τα ~27.500 km² (περίπου 18.000 και 9.500 km² αντίστοιχα).
5\. Γιατί οι Νότιες Κυκλάδες;
Επιλέχθηκαν πρώτα λόγω της ιδιαίτερης ευαισθησίας τους και της έντονης πίεσης από τον τουρισμό. Η φάση αυτή αφορά ένα οικολογικά κρίσιμο τμήμα του Αιγαίου. Το μέγεθός της υπερβαίνει τις δεσμεύσεις του Our Ocean Conference. Ακολούθως, προβλέπεται επέκταση και σε άλλες περιοχές του Αιγαίου. Στο Βόρειο Αιγαίο υπάρχει ήδη το Πάρκο Αλοννήσου.
6\. Γιατί το Πάρκο Ιονίου;
Είναι περιοχή-καταφύγιο για πολλά θαλάσσια θηλαστικά που χρησιμοποιούν την Ελληνική Τάφρο. Η έκταση είναι περίπου 18.000 km² και τα είδη απειλούνται από συγκρούσεις με πλοία και υποθαλάσσιο θόρυβο.
7\. Επόμενα βήματα
Οι ΕΠΜ τίθενται σε δημόσια διαβούλευση έως τις 22 Σεπτεμβρίου. Στη συνέχεια:
- Επεξεργασία σχολίων
- Σύνταξη σχεδίου Προεδρικού Διατάγματος για κατάθεση στο ΣτΕ έως τέλη Οκτωβρίου
- Οριστική θεσμοθέτηση με δημοσίευση Προεδρικών Διαταγμάτων
8\. Πότε η επόμενη φάση στο Αιγαίο;
Η φάση των Νοτίων Κυκλάδων είναι το πρώτο στάδιο ενός ευρύτερου σχεδίου για όλο το Αιγαίο. Μετά την υλοποίησή της, θα ακολουθήσουν οι επόμενες φάσεις..