Η Σαντορίνη συγκλόνισε τη διεθνή επιστημονική κοινότητα στις αρχές του 2025, όταν μέσα σε λίγες εβδομάδες καταγράφηκαν σχεδόν 30.000 σεισμικές δονήσεις, προκαλώντας μαζική απομάκρυνση κατοίκων, ακυρώσεις κρατήσεων και κήρυξη της Θήρας σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Μια πολυεθνική έρευνα, στην οποία συμμετείχαν 31 επιστήμονες από έξι χώρες και δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature, έρχεται τώρα να δώσει απαντήσεις για τα αίτια του φαινομένου.
Οι μελέτες αποκάλυψαν ότι το ηφαίστειο της Σαντορίνης και το υποθαλάσσιο ηφαίστειο Κολούμπο, επτά χιλιόμετρα βορειοανατολικά, μοιράζονται κοινό μαγματικό σύστημα. Στα τέλη Ιανουαρίου δημιουργήθηκε ένας κάθετος «διάδρομος» 13 χιλιομέτρων στον γήινο φλοιό, μέσα από τον οποίο το μάγμα ανέβηκε σε βάθος μόλις τριών χιλιομέτρων κάτω από την επιφάνεια. Η πορεία αυτή προκάλεσε χιλιάδες σεισμούς, αρκετοί άνω των 5 Ρίχτερ, που διήρκεσαν σχεδόν έναν μήνα. Αν και δεν σημειώθηκε έκρηξη, οι ειδικοί τονίζουν ότι υπήρχε πραγματικός κίνδυνος υποθαλάσσιας έκρηξης με πιθανότητα τοπικού τσουνάμι.
Τα πρώτα σημάδια είχαν εντοπιστεί ήδη το καλοκαίρι του 2024, όταν το έδαφος στην καλντέρα άρχισε να ανυψώνεται και οι εκπομπές αερίων στη Νέα Καμένη αυξήθηκαν. Στις 27 Ιανουαρίου, όταν ξέσπασε η σεισμική δραστηριότητα, τρία τέταρτα των κατοίκων εγκατέλειψαν το νησί υπό συνθήκες πανικού, ενώ οι αρχές κινητοποιήθηκαν για να εξασφαλίσουν την ασφαλή μετακίνηση του πληθυσμού και τα σχολεία παρέμειναν κλειστά για δύο εβδομάδες. Ενεργοποιήθηκαν μάλιστα τα προκαθορισμένα σημεία συγκέντρωσης για περίπτωση μεγάλης έκρηξης.
Η σεισμικότητα αποκλιμακώθηκε στα μέσα Φεβρουαρίου, όταν το μάγμα έπαψε να τροφοδοτεί τον δίαυλο. Ωστόσο, οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι η Σαντορίνη, στο όριο σύγκλισης της Ευρασιατικής και της Αφρικανικής πλάκας, παραμένει μία από τις πιο ενεργές ηφαιστειακές περιοχές της Ευρώπης και δεν αποκλείεται στο μέλλον να εκδηλωθούν ξανά έντονα φαινόμενα, ακόμη και με σημαντική καθυστέρηση μετά τα πρώτα προειδοποιητικά σημάδια. Στην ερευνητική ομάδα συμμετείχαν ειδικοί από πανεπιστήμια της Αθήνας, της Ρώμης, του Βερολίνου και του Ρέικιαβικ, με την ελληνική πλευρά να εκπροσωπούν οι Παρασκευή Νομικού, Δημήτρης Αναστασίου, Κώστας Ραπτάκης και Μαρία Τσακίρη.